ژنتیک ،مهم ترین عامل موثر بر رشد قد

 

رشد کودک یکی از مهم ترین موضوعاتی است که والدین بی صبرانه انتظار آن را می کشند. والدین ماه به ماه متوجه اضافه شدن وزن کودک، افزایش قد و بیشتر شدن توانایی های کودک خود می شوند. یکی از شیرین ترین لحظه های زندگی مشاهده افزایش قد فرزندان است و طبیعی است که همه بخواهند کودکشان قد بکشد. اما این خواسته فقط به دوران کودکی مربوط نمی شود. بسیاری از نوجوانان و جوانا ن از قد خود ناراضی هستند و دلشان می خواهد قد بلند باشند.به طور طبیعی بیشتر افراد دوست دارند قد بلندی داشته باشند اما آیا می دانید رشد قدی طی چه مراحلی رخ می دهد و چگونه می توان قدی بلندتر داشت؟ اگر به این موضوع علاقه مند شده اید، ادامه مطلب را مطالعه کنید    .

مراحل رشد قدی

رشد قد انسان ۳ مرحله دارد؛ از بدو تولد تا یک سالگی که مرحله شیرخوارگی است ۲۵ سانت و در سال دوم ۱۰ سانت رشد می کند. این دوره ادامه رشد دوران جنینی است و سرعت رشد به مرور کاهش پیدا می کند. دکتر سیدمحسن خوش نیت فوق تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیئت علمی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران با ذکر این مطلب به خراسان ادامه می دهد: در مرحله دوم دوران رشد که از پایان ۲ سالگی تا آغاز بلوغ طول می کشد، کودک به طور متوسط بین ۵ تا ۷ سانتی متر در سال قد می کشد و در دوره سوم رشد که دوران بلوغ است فرد به طور متوسط ۲۰ تا ۲۵ سانت افزایش قد خواهد داشت. نباید فراموش کرد که افزایش قد در دختران و پسران در دوران بلوغ متفاوت است. در دختران جهش قد با شروع اولین علامت بلوغ که رشد سینه هاست رخ می دهد و تا قبل از عادت ماهانه ادامه پیدا می کند و پس از به بلوغ پیوستن، رشد قدی تقریبا متوقف می شود و حداکثر افزایش قد به حدود ۷ سانت می رسد. بنابراین هر تلاشی برای افزایش قد در دختران باید قبل از عادت ماهانه صورت بگیرد زیرا صفحات رشد استخوان در یک تا ۲ سال بعد از آن بسته می شود    .

اما در پسران عمده جهش قدی دوران بلوغ در اواخر این دوران اتفاق می افتد. اولین علامت بلوغ در پسران بزرگ شدن بیضه هاست و سپس رشد موها در صورت و موهای زائد در بدن وکلفت شدن صدا؛ پس از آن شاهد جهش رشد قدی خواهیم بود از این رو برای افزایش قد فرصت بیشتری داریم. اما به هر حال پس از پایان بلوغ که در دختران در ۱۴ سالگی و در پسران در ۱۷ سالگی رخ می دهد، صفحات رشد استخوان بسته می شود و امکان افزایش قد وجود ندارد.وی درباره عوامل موثر در رشد قد به مهم ترین عامل که ژنتیک است اشاره می کند و توضیح

می دهد: در راس این عوامل ژنتیک قرار دارد که به قدری مهم است که می توان قد نهایی فرزندان را از متوسط قد پدر و مادر تخمین زد. به این ترتیب که متوسط قد پدر و مادر منهای ۶٫۵ سانتی متر در دختران و به اضافه ۶٫۵ در پسران محاسبه می شود و قد فرزند آن ها به دست می آید. چنان که مشخص است اختلاف قد دختر و پسر یک خانواده به طور تقریبی حدود ۱۳ سانتی متر خواهد بود.تغذیه و سلامت عمومی کودک نیز یکی از عوامل موثر بر رشد قدی کودک است، زیرا سوء تغذیه حتی سوء تغذیه خفیف روی رشد کودکان تاثیر بسزایی دارد و طبیعی است که ابتلا به بیماری های قلبی، ریوی، گوارشی، کلیوی و خونی و یا هر بیماری مزمن دیگر روی رشد قدی کودک تاثیر منفی می گذارد. یکی دیگر از این عوامل، عوامل روحی و روانی است به طوری که کمبود محبت و عاطفه و توجه والدین به ویژه در خانواده های پرجمعیت روی کودک تاثیر منفی می گذارد و رشد قدی او را با مشکل مواجه می کند    .

اختلالات هورمونی

اختلالات هورمونی و در راس آن کم کاری تیروئید و کمبود هورمون رشد تاثیر مستقیمی بر توقف رشد قدی کودک دارد. دکتر خوش نیت با اشاره به این که اگر کم کاری تیروئید در کودک به موقع تشخیص داده نشود، باعث کوتاه قدی کودک می شود، می گوید: کمبود هورمون رشد در مورد کودکانی است که به طور سرشتی تاخیر در رشد دارند، قد این دسته از کودکان از حدود ۳ سالگی نسبت به همسالانشان کوتاه تر است و به طور متوسط فقط حدود ۵ سانت در سال رشد می کنند، این دسته از کودکان علاوه بر کوتاه قدی اغلب ریزتر هستند و دوران بلوغشان دیرتر شروع می شود و در این دوران به قد نهایی متناسب با ژنتیک خود می رسند، اما کودکانی که اختلال رشد داخل رحمی دارند و با وزن کم به دنیا می آیند ممکن است دچار کوتاهی قد شوند و طی سال های رشد نیاز به درمان پیدا کنند.نقش اختلالات کروموزومی نیز به ویژه در کوتاهی قد دختران اثبات شده است به این ترتیب که کمبود کروموزوم     X در سندروم ترنر ممکن است باعث کوتاه قدی شود. گاهی بیماری های مادرزادی در غضروف استخوان ها تحت عنوان بیماری های «دیسکوندروپلازی » باعث کوتاهی شدید قد در کودک می شود.

راهکارها

وی درباره راه های مقابله با کوتاه قدی کودک چنین می گوید: پزشک متخصص با توجه به عوامل موثر در کوتاهی قد، شرح حال بیمار و نتایج آزمایش ها و شناسایی دقیق علت کوتاهی قد، درمان مورد نظر و خاص را اعمال می کند. گاهی تصور می شود کمبود هورمون رشد علت شایع کوتاهی قد است در حالی که چنین نیست و تشخیص کمبود هورمون رشد فقط با انجام آزمایش مربوطه و توسط پزشک متخصص امکان پذیر است. اگر پزشک تشخیص داد کودک چنین مشکلی دارد، تحت درمان هورمون رشد که در تمام دنیا، درمان مشکل و پرهزینه ای است قرار می گیرد. این درمان پیچیده است و به کودک باید هر روز مقدار معینی از هورمون تزریق شود و ممکن است چندین سال ادامه داشته باشد. این شیوه درمانی معمولا عارضه مهمی ندارد و اگر به جا و تحت نظر متخصص غدد از آن استفاده شود، در افزایش قد این دسته از کودکان بسیار موثر است.اما درباره افرادی که دچار کوتاهی قد ژنتیک هستند یا به علتی به جز کمبود هورمون رشد با کوتاه قدی روبه رو شده اند و خواستار تجویز هورمون رشد هستند، باید گفت اگر فردی دچار کمبود هورمون رشد نباشد و تحت درمان به شیوه تزریقی دریافت این هورمون قرار بگیرد قد وی افزایش چشمگیری نخواهد یافت. البته باید گفت تجویز هورمون رشد برای کودکان مبتلا به سندروم ترنر، یا کودکان مبتلا به اختلال رشد درون رحمی یا کودکان مبتلا به نارسایی مزمن کلیه صورت می گیرد. بنابراین تجویز هورمون رشد برای همه افراد کوتاه قد غیر ضروری و گاه بی فایده است و فقط در صورتی موثر است که بجا تجویز شود.

تبلیغات بی اساس ماهواره ای

در حالی که افزایش قد این روزها دغدغه افراد وجوانان زیادی است، هر روز بر شمار موسسات و شرکت هایی که ادعا می کنند می توانند با ابزار جدید بر طول قد افراد بیفزایند، اضافه می شود. دکتر حسین دلشاد قائم مقام مرکز تحقیقات غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با بیان این نکته به ایسنا تاکید می کند: معمولا قد فرزندان باید از میانگین قد پدر و مادر بیشتر باشد در غیر این صورت می توان با مداخلاتی تا قبل از بلوغ، تغییراتی در طول قد افراد ایجاد کرد اما این راهکارها فقط تا سن ۲۰ سالگی عملی است و پس از آن که صفحات رشد استخوان ها بسته می شود، هیچ دارویی حتی هورمون رشد تاثیری بر افزایش قد ندارد. بنابراین افراد نباید فریب تبلیغات ماهواره ای را بخورند زیرا پس از این سن راهی برای افزایش طول قد وجود ندارد.دکتر خوش نیت نیز با اشاره به تبلیغات گول زننده ماهواره ای درباره افزایش قد در هر سنی تاکید می کند: در این تبلیغات ادعا می شود که می توان با پوشیدن کفش یا دمپایی خاصی و انجام بعضی از ورزش های خاص یا طب سوزنی به طول قد افراد اضافه کرد در صورتی که هیچ یک از این روش ها مطلقا تاثیری روی قد افراد ندارد و این ادعاها کذب محض است. در واقع تبلیغ کنندگان فقط تجارتی پولساز راه انداخته اند و از این طریق کسب درآمد می کنند زیرا وقتی صفحه رشد استخوان ها بسته شود هیچ روش علمی حتی هورمون رشد در افزایش طول قد تاثیر ندارد. کار این تبلیغات غیر علمی و صددرصد غیرقانونی است و به همین دلیل تلفن های آن ها اعتباری است و ردی از این افراد در هیچ کجا نمی توان پیدا کرد.

جراحی افزایش قد

دکتر دلشاد درباره عمل های جراحی افزایش قد توضیح می دهد: جراحی افزایش قد روی استخوان های بلند فرد انجام می شود و این عمل که بسیار پرهزینه و پیچیده است، تاثیر زیادی در افزایش قد ندارد. بنابراین روش مرسومی برای افزایش طول قد محسوب نمی شود. دکتر خوش نیت نیز درباره این شیوه درمانی متذکر می شود: یک نوع عمل جراحی برای افزایش قد وجود دارد که در مواردی که به علل ژنتیک یا مادرزادی یا در اثر سانحه ای یک پا کوتاه تر از پای دیگر باشد انجام می شود. این جراحی بسیار پیچیده و گاه پر عارضه است و تیم جراحی باید کاملا ماهر و با تجربه باشند. تحت این عمل حداکثر ۷ سانت در ۹ ماه به قد فرد افزوده می شود اما در مورد افرادی که کوتاه قد هستند، انجام این عمل توصیه نمی شود.

رشد قدی کودکان

به همان اندازه که چاقی کودکان خانواده ها را نگران می کند، رشد نیافتن قد آنان نیز باعث دلواپسی والدین می شود. رشد قدی در دختران و پسران با هم اختلاف دارد. در دختران با شروع اولین علامت بلوغ و در پسران در اواخر دوران بلوغ اتفاق می افتد. در دختران پس از پایان بلوغ یعنی ۱۴ سالگی و در پسران در ۱۷ سالگی صفحات رشد استخوان بسته می شود و امکان افزایش قد وجود ندارد.